Αρχική

Τετάρτη, 23 Οκτωβρίου 2013

Bιταμίνη Α




Bιταμίνη Α  
Η βιταμίνη Α ή ρετινόλη
Η βιταμίνη Α είναι μια βιταμίνη που απαιτείται από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οφθαλμού, υπό την μορφή ενός συγκεκριμένου μεταβολίτη, που είναι απαραίτητος τόσο για την όραση στο χαμηλό φως όσο και για την έγχρωμη όραση. Η Βιταμίνη Α στην οξειδωμένη μορφή της ρετινόλης το ρετινοϊκό οξύ, είναι ένας αυξητικός παράγοντας για τα επιθηλιακά και άλλα κύτταρα.
Σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, η κύρια μορφή της βιταμίνης Α είναι ένας εστέρας, κυρίως το παλμιτικό ρετινύλιο, το οποίο μετατρέπεται σε ρετινόλη (χημικώς μία αλκοόλη) στο λεπτό έντερο. Το (ρετινοϊκό οξύ), είναι ένας μεταβολίτης που μπορεί να συντεθεί από βιταμίνη Α, έχει μόνο μερική δραστικότητα βιταμίνης Α, και δεν λειτουργεί στον αμφιβληστροειδή, όπως η ρετινόλη.
Όλες οι μορφές της βιταμίνης Α
Η βιταμίνη Α έχει δύο κύριες μορφές στα τρόφιμα:
Ρετινόλη, η μορφή της βιταμίνης Α που απορροφάται από ζωικές πηγές τροφίμων που είναι μία κίτρινη λιποδιαλυτή ουσία.
Καροτένια (άλφα-καροτένιο, βήτα-καροτίνη, γ-καροτίνη, βήτα-κρυπτοξανθίνη). Καθώς ορισμένα καροτενοειδή μπορούν να μετατραπούν σε βιταμίνη Α, έχουν γίνει προσπάθειες να προσδιοριστεί πόσα από αυτά στη δίαιτα είναι ισοδύναμα με μια συγκεκριμένη ποσότητα ρετινόλης. Η ρετινόλης ισοδύναμη δραστηριότητα  αντιστοιχεί σε 1 μg ρετινόλη, 2 μg β-καροτίνης σε έλαιο, 12 μg βήτα-καροτίνη από τη διατροφή, ή 24 μg των τριών άλλων προβιταμίνης-Α καροτενοειδών.
Επειδή η μετατροπή της ρετινόλης από προβιταμίνη με τα καροτενοειδή στο ανθρώπινο σώμα  ρυθμίζεται από την ποσότητα της ρετινόλης που είναι διαθέσιμη στο σώμα, οι μετατροπές γίνονται μόνο για τους ανθρώπους με ανεπάρκεια βιταμίνης Α. Η απορρόφηση των προβιταμινών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα των λιπιδίων που προσλαμβάνονται με την προβιταμίνη. Τα λιπίδια αυξάνουν την πρόσληψη της προβιταμίνης.
Το συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από τη νεώτερη έρευνα είναι ότι τα φρούτα και τα λαχανικά μπορεί να μην είναι τόσο χρήσιμα για την λήψη βιταμίνης Α. Αυτό είναι σημαντικό για τους χορτοφάγους, όπου η τύφλωση τη νύχτα είναι συχνή.


Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη

Ηλικιακή
ομάδα
RDA Μονάδες
πρόσληψης
μg/ημέρα
Ανώτατο
όριο
μg/ημέρα
Βρέφη 0–6 μηνών
7–12 μηνών

400
500

600
600
Παιδιά 1–3 ετών
4–8 ετών

300
400

600
900
Άνδρες 9–13 ετών
14–18 ετών
19 – >70 ετών

600
900
900

1700
2800
3000
Γυναίκες 9–13 ετών
14–18 ετών
19 – >70 ετών

600
700
700

1700
2800
3000
Εγκυμοσύνη <19 ετών
19 – >50 ετών

750
770

2800
3000
Θηλασμός <19 ετών
19 – >50 ετών

1200
1300

2800
3000


Πηγές βιταμίνης Α
Η βιταμίνη Α βρίσκεται φυσικά σε πολλά τρόφιμα:

  • συκώτι (μοσχάρι, χοιρινό, κοτόπουλο, γαλοπούλα, ψάρι) (6500 μg 722%)
  • μουρουνέλαιο, χόρτα, πικραλίδα (5588 IU 112%)
  • καρότο (835 μα 93%)
  • μπρόκολο (800 μg 89%)
  • γλυκοπατάτα (709 μα 79%)
  • βούτυρο (684 μg 76%)
  • λάχανο (681 μg 76%)
  • σπανάκι (469 μg 52%)
  • κολοκύθα (400 μg 41%)
  • λάχανο (333 μg 37%)
  • τυρί Cheddar (265 μg 29%)
  • πεπόνι (169 μg 19%)
  • αυγό (140 μg 16%)
  • βερίκοκο (96 μg 11%)
  • παπάγια (55 μg 6%)
  • μάνγκο (38 μg 4%)
  • μπιζέλι (38 μg 4%)
  • μπρόκολο (31 μg 3%)
  • γάλα (28 μg 3%)
  • ανά 100 γραμμάρια του τροφίμου.
  • Μετατροπή της καροτίνης σε ρετινόλη ποικίλλει από άτομο σε άτομο και η βιοδιαθεσιμότητα της καροτίνης σε τρόφιμα ποικίλλει.


Μεταβολικές λειτουργίες
Η βιταμίνη Α παίζει λαμβάνει μέρος σε λειτουργίες σε όλο το σώμα, όπως:

  • Όραση
  • Μεταγραφή γονιδίων
  • Λειτουργία Ανοσοποιητικού
  • Εμβρυϊκή ανάπτυξη και αναπαραγωγή
  • Μεταβολισμό των οστών
  • Αιμοποίηση
  • Διαταραχές του δέρματος και κυτταρική υγεία
  • Αντιοξειδωτική δράση


Όραση
Ο ρόλος της βιταμίνης Α στην όραση σχετίζεται συγκεκριμένα με τη μορφή του αμφιβληστροειδούς. Μέσα στο μάτι,  είναι συνδεδεμένο με ροδοψίνη (ράβδοι) και ιωδοψίνη (κώνοι). Καθώς το φως εισέρχεται στο μάτι, η 11-cis μορφή ισομερίζεται προς την all-"trans" μορφή. Η all-«trans» μορφή διίσταται από την οψίνη. Αυτός ο ισομερισμός επάγει ένα νευρικό σήμα κατά μήκος του οπτικού νεύρου στο οπτικό κέντρο του εγκεφάλου. Μετά το διαχωρισμό από την οψίνη, η all-"trans"-μορφή ανακυκλώνεται και μετατρέπεται ξανά σε 11 - "cis"-μορφή με μια σειρά από ενζυματικές αντιδράσεις. Επιπλέον, ορισμένες από τiς all-«trans» μορφές αμφιβληστροειδούς μπορεί να μετατρέπονται σε all-"trans" μορφή ρετινόλης και στη συνέχεια να μεταφέρονται με μια δεσμευτική πρωτεΐνη της ρετινόλης (IRBP) στα επιθηλιακά κύτταρα χρωστικής. Περαιτέρω εστεροποίηση  επιτρέπει την αποθήκευση της all-trans-ρετινόλης μέσα στα επιθηλιακά κύτταρα για να επαναχρησιμοποιηθe;i όταν χρειάζεται. Το τελικό στάδιο είναι η μετατροπή της 11-cis σε οψίνη για  να μεταρρυθμίσουν την ροδοψίνη στον αμφιβληστροειδή. Η ροδοψίνη βοηθάει στην όραση σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού (αντίθεση), καθώς και για τη νυχτερινή όραση. Γι' αυτόν τον λόγο μια ανεπάρκεια σε βιταμίνη Α θα αναστείλλει την μετατροπή της ροδοψίνης και θα οδηγήσει σε ένα από τα πρώτα συμπτώματα, που είναι η τύφλωση τη νύχτα.


Μεταγραφή γονιδίων
Η βιταμίνη Α, με τη μορφή ρετινοϊκού οξέος, παίζει ένα σημαντικό ρόλο στη μεταγραφή των γονιδίων. Μόλις η ρετινόλη έχει ληφθεί από ένα κύτταρο, μπορεί να οξειδωθεί σε ρετινοϊκό οξύ. Η φυσιολογική μορφή του ρετινοϊκού οξέος (all-trans-ρετινοϊκό οξύ), ρυθμίζει τη μεταγραφή του γονιδίου με σύνδεση προς τους υποδοχείς ρετινοϊκού στον πυρήνα -υποδοχείς οξέος (RAR)-που δεσμεύονται με το DNA ως ετεροδιμερή με τους υποδοχείς ρητινοειδούς "Χ" (RXR). Οι RAR και RXR πρέπει διμερίζονται πριν να μπορέσουν να συνδεθούν με το DNA. Οι RAR θα σχηματίσουν ένα ετεροδιμερές με τον RXR (RAR-RXR), αλλά δεν σχηματίζουν εύκολα ένα ομοδιμερές (RAR-RAR). Οι RXR, από την άλλη πλευρά, μπορούν να σχηματίσουν ένα ομοδιμερές (RXR-RXR) και θα σχηματίσουν ετεροδιμερή με πολλούς άλλους πυρηνικούς υποδοχείς, ρυθμίζοντας προς τα επάνω ή προς τα κάτω την έκφραση των γονιδίων-στόχων.


Δερματολογία
Η βιταμίνη Α, και πιο συγκεκριμένα, το ρετινοϊκό οξύ, φαίνεται να διατηρεί την κανονική υγεία του δέρματος με την ενεργοποίηση και τη διαφοροποίηση των γονιδίων των κερατινοκυττάρων (ανώριμα κύτταρα του δέρματος) σε ώριμα επιδερμικά κύτταρα.
Για τη θεραπεία της ακμής, το πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο ρετινοειδές είναι το 13-cis ρετινοϊκό οξύ (ισοτρετινοΐνη). Μειώνει το μέγεθος και την έκκριση των σμηγματογόνων αδένων. Αν και είναι γνωστό ότι 40 mg της ισοτρετινοΐνης είναι  ισοδύναμα με 10 mg του ΑΤΡΑ - ο μηχανισμός της δράσης του φαρμάκου (Accutane) παραμένει άγνωστow και είναι ένα θέμα διαμάχης. Η ισοτρετινοΐνη μειώνει τον αριθμό βακτηρίων τόσο στους αγωγούς όσο και στην επιφάνεια του δέρματος. Αυτό πιστεύεται ότι είναι αποτέλεσμα της μείωσης σμήγματος, που είναι μία πηγή θρεπτικών ουσιών για τα βακτηρίδια. Η ισοτρετινοΐνη μειώνει τη φλεγμονή μέσω αναστολής της χημειοτακτικής απόκρισης των μονοκυττάρων και ουδετερόφιλων. Η ισοτρετινοΐνη  αναδιαμορφώνει τους σμηγματογόνους αδένες, προκαλώντας αλλαγές στην έκφραση γονιδίων που επάγουν εκλεκτικά την απόπτωση. Η ισοτρετινοΐνη είναι τερατογόνος με πολλές  παρενέργειες και η χρήση του απαιτεί ιατρική επίβλεψη.


Συμπληρώματα ρετινοϊκού οξέος
Αναστρέφουν τον νανισμό από ανεπάρκεια βιταμίνης Α, καθώς και τα πρώιμα στάδια της ξηροφθαλμίας.


Η ανεπάρκεια βιταμίνης Α
Η ανεπάρκεια βιταμίνης Α εκτιμάται ότι πλήττει περίπου το ένα τρίτο των παιδιών κάτω των πέντε ετών σε όλο τον κόσμο.
Ανεπάρκεια βιταμίνης Α μπορεί να συμβεί είτε ως πρωτογενής είτε ως δευτερογενής ανεπάρκεια.
Μια πρωτογενής ανεπάρκεια βιταμίνης Α εμφανίζεται μεταξύ των παιδιών και των ενηλίκων που δεν καταναλώνουν επαρκή πρόσληψη της προβιταμίνης Α (καροτινοειδή από τα φρούτα και τα λαχανικά) ή προσχηματισμένη βιταμίνη Α από τα ζωικά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Ο πρώιμος απογαλακτισμός από το μητρικό γάλα μπορεί, επίσης, να αυξήσει τον κίνδυνο της έλλειψης βιταμίνης Α.
Η δευτερογενής ανεπάρκεια βιταμίνης Α συνδέεται με την χρόνια δυσαπορρόφηση των λιπιδίων, τη μειωμένη παραγωγή χολής και την απελευθέρωση, και χρόνια έκθεση σε οξειδωτικά, όπως ο καπνός του τσιγάρου, και ο χρόνιος αλκοολισμός. Η βιταμίνη Α είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη και εξαρτάται από την μικυλλιακή διαλυτοποίηση στο λεπτό έντερο, γεγονός που οδηγεί σε κακή χρήση της βιταμίνης Α από δίαιτες χαμηλού λίπους. Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί, επίσης, να επηρεάσει την απορρόφηση, μεταφορά και το μεταβολισμό της βιταμίνης Α, επειδή είναι απαραίτητος για τη σύνθεση της βιταμίνης Α ως πρωτεϊνη μεταφοράς και ως συμπαράγοντας στην μετατροπή της ρετινόλης του αμφιβληστροειδούς. Σε υποσιτισμένους πληθυσμούς, η χαμηλή πρόσληψη της βιταμίνης Α και ψευδάργυρου θα αυξήσουν τη σοβαρότητα της ανεπάρκειας της βιταμίνης Α. Μια άλλη μελέτη έδειξε  σημαντική μείωση της νοσηρότητας της ελονοσίας με συνδυασμένη βιταμίνη Α και συμπληρώματα ψευδαργύρου στο μικρά παιδιά. 
Μία από τα πρώτες και ειδικές εκδηλώσεις της ανεπάρκειας της βιταμίνης Α είναι μειωμένη όραση, ιδιαίτερα σε συνθήκες μειωμένου φωτός - τύφλωση νύχτα και ξηροφθαλμία. Πρώτον, υπάρχει ξηρότητα του επιπεφυκότα, των δακρυϊκών αδένων και της βλέννας που εκκρίνει το επιθήλιο το οποίο αντικαθίσταται από ένα κερατινοποιημένο επιθήλιο. Έτσι δημιοργούνται αδιαφανές πλάκες (κηλίδες Bitot) και, τελικά, διάβρωση της τραχιάς επιφάνειας του κερατοειδούς με μαλάκωμα και  καταστροφή του κερατοειδούς (κερατομαλακία) και ολική τύφλωση. Επίσης, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων του αυτιού, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος, μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος), υπερκεράτωση (λευκά κομμάτια σε θύλακες των τριχών), κεράτωση και πλακώδη μεταπλασία του επιθηλίου στις διόδους του ανώτερου αναπνευστικού και της ουροδόχου κύστης σε κερατινοποιημένο επιθήλιο. Η ανεπάρκεια σε βιταμίνη Α οδηγεί και σε υποπλασία της αδαμαντίνης.
Επαρκής, αλλά όχι υπερβολική βιταμίνη Α, είναι ιδιαίτερα σημαντική και για τις έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες για τη φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρύου. Η υπερβολική βιταμίνη Α, μπορεί να προκαλέσει εκ γενετής ανωμαλίες και ως εκ τούτου δεν θα πρέπει να υπερβαίνεται η συνιστώμενη ημερήσια δόση.
Η χορήγηση συμπληρωμάτων βιταμίνης Α σε παιδιά κάτω των πέντε που βρίσκονται σε κίνδυνο ανεπάρκειας μειώνει τη θνησιμότητα κατά 24%.


Τοξικότητα
Υπερβιταμίνωση Α
Δεδομένου ότι η βιταμίνη Α είναι λιποδιαλυτή,  επιτρέπει στα τοξικά επίπεδα της βιταμίνης Α να συσσωρεύονται.
Σε γενικές γραμμές, η οξεία τοξικότητα συμβαίνει σε δόσεις των 25.000 IU/kg σωματικού βάρους, με χρόνια τοξικότητα με 4.000 IU/kg σωματικού βάρους ημερησίως για 6-15 μήνες. Σε άτομα με νεφρική ανεπάρκεια, 4000 IU μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες. Επιπλέον, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την τοξικότητα. Τα παιδιά μπορεί να φτάσουν σε τοξικά επίπεδα με 1.500 IU/kg σωματικού βάρους.
Η υπερβολική κατανάλωση βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσει ναυτία, ευερεθιστότητα, ανορεξία (μειωμένη όρεξη), έμετο, θολή όραση, πονοκεφάλους, απώλεια μαλλιών, κοιλιακό πόνο και αδυναμία, υπνηλία, και αλλαγή της νοητικής κατάστασης.
Στις χρόνιες περιπτώσεις, η απώλεια μαλλιών, το ξηρό δέρμα, η ξήρανση των βλεννογόνων, πυρετός, αϋπνία, κόπωση, απώλεια βάρους, κατάγματα οστών, αναιμία, και διάρροια μπορεί να είναι συμπτώματα που σχετίζονται με λιγότερο σοβαρή τοξικότητα. Μερικά από αυτά τα συμπτώματα είναι, επίσης, συχνά σε θεραπεία ακμής με ισοτρετινοΐνη.
Χρονίως υψηλές δόσεις της βιταμίνης Α, καθώς επίσης και φαρμακευτικές ρετινοειδών, όπως το 13-cis ρετινοϊκό οξύ, μπορεί να παράγουν το σύνδρομο του ψευδοόγκου του εγκεφάλου. Αυτό το σύνδρομο περιλαμβάνει κεφαλαλγία, θόλωση της όρασης και σύγχυση και σχετίζεται με αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση. 
Χρόνια πρόσληψη 1.500 μονάδων προσχηματισμένης βιταμίνης Α μπορεί να σχετίζεται με οστεοπόρωση και κατάγματα ισχίου.   Η αλληλεπίδραση αυτή μπορεί να προκύψει επειδή οι βιταμίνες Α και D μπορεί να ανταγωνίζονται για τον ίδιο υποδοχέα και στη συνέχεια να αλληλεπιδρούν με την παραθυρεοειδή ορμόνη, η οποία ρυθμίζει το ασβέστιο.
Τοξικές επιδράσεις της βιταμίνης Α έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη των εμβρύων.
Οι θεραπευτικές δόσεις που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της ακμής έχει αποδειχθεί ότι διαταράζουν την νευρική δραστηριότητα των κυττάρων εγκεφάλου. Το έμβρυο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην τοξικότητα βιταμίνης Α τοξικότητα κατά την περίοδο της οργανογένεσης.  Οι καροτενοειδείς μορφές (καρότα), δεν έχουν τέτοια συμπτώματα, παρά μόνο με συμπληρώματα και χρόνιο αλκοολισμό, αλλά η υπερβολική πρόσληψη β-καροτίνης μπορεί να οδηγήσει σε καροτιναιμία, η οποία προκαλεί πορτοκαλί-κίτρινο αποχρωματισμό του δέρματος. 
Οι καπνιστές και χρόνιοι καταναλωτές οινοπνεύματος έχει παρατηρηθεί ότι έχουν αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας λόγω καρκίνου του πνεύμονα, καρκίνο του οισοφάγου, γαστρεντερικό καρκίνο και καρκίνο του παχέος εντέρου. Ηπατική βλάβη έχει βρεθεί σε ανθρώπους με μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ χρήση  υψηλής δόσης συμπληρωμάτων βιταμίνης Α και β-καροτένιου.


Η βιταμίνη Α και τα παράγωγά στην ιατρική χρήση
Το ρετινύλιο παλμιτικό έχει χρησιμοποιηθεί σε κρέμες για το δέρμα, όπου διασπάται σε ρετινόλη και φαινομενικά μεταβολίζεται σε ρετινοϊκό οξύ, το οποίο έχει ισχυρή βιολογική δραστικότητα.
Τα ρετινοειδή, (για παράδειγμα, 13-cis-ρετινοϊκό οξύ), αποτελούν μια κατηγορία χημικών ενώσεων που σχετίζονται χημικά με ρετινοϊκό οξύ, και χρησιμοποιούνται στην ιατρική για να ρυθμίζουν τις λειτουργίες γονιδίων και τη διαφοροποίηση επιθηλιακών κυττάρων.
Η φαρμακευτική χρήση μεγάλων δόσεων παράγωγων ρετινοϊκού οξέος είναι σήμερα σε χρήση για τον καρκίνο, HIV, και τη δερματολογία. Σε υψηλές δόσεις, οι παρενέργειες είναι παρόμοιες με την τοξικότητα της βιταμίνης Α. 
Βιβλιογραφία
American Cancer Society: Retinoid Therapy
wikipedia

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου